Foto

Shirley Jackson: We Have Always Lived in the Castle/We hebben altijd in het kasteel gewoond & Wytske Versteeg: Grime

Van het veelgeprezen ‘We Have Always Live in the Castle’(WHALC) uit 1962 kwam afgelopen jaar een Nederlandse vertaling uit, in de L.J. Veen Klassiek-serie: ‘We hebben altijd in het kasteel gewoond’. Het boek wordt gedreven door de vraag: ‘whydidthewhodoit’. De ‘it’ is het gif in de suiker voor over de bosbessen waardoor de hele familie Blackwood stierf – op de sisters Blackwood en hun oom na. De familie is gegoed, maar was nooit geliefd in het dorp en ze leefden dan ook wat afgezonderd in hun kasteel, hun landgoed afgescheiden met een hek zodat de dorpelingen de doorsteek over hun land naar de grote weg niet zouden nemen. Mary Katherine, ‘Merricat’, van inmiddels achttien en haar oudere zus Constance én hun oom leven nog steeds in dat kasteel. Merricat had straf en Constanse stond erom bekend bosbessen te haten. Oom Julian heeft het gif wel gegeten en is sinds de gebeurtenissen zes jaar geleden zwaar gehandicapt en verward. Hij is enkel geobsedeerd bezig met zijn verslaglegging van de gebeurtenissen en valt nogal eens in herhaling.

Verteller Merricat weet het mysterie dat de sisters omhult geweldig in stand te houden. Merricat  gelooft in mystieke symbolen en krachten. Maar tegelijkertijd vertelt ze alle feiten en spinsels uit haar leven op laconieke toon, ondanks hun grote inhoud zoals de dood van haar familie en dat Constance sindsdien niet verder van het huis af dan de moestuin is gekomen. Ondanks dit laconieke is ze niet afstandelijk; we komen veel te weten over haar fascinaties en overtuigingen, en beleven haar emoties, zo is ze duidelijk over hoe afschuwelijk ze het uitje naar het dorp vindt. Deze tegenstelling creëert een vreemde scheur in onze beleving als lezer. Enerzijds is er duidelijk iets mis, anderzijds vindt Merricat dit beperkte en afgezonderde leven met haar geliefde zus perfect.

Vanaf begin af aan is het duiderlijk dat er nog meer gaat gebeuren: ‘(..) and i wondered whether  I would have chosen differently  if I had known that these were the last books, the ones which would stand forever on our kitchen shelf.’ Maar of we als lezer nou moeten vinden dat er nog méér mis gaat, of dat het voor Merricat nu pas mis begint is de vraag. Dat en zoveel meer blijft u zich voortdurend afvragen. Want hoewel het absoluut spookt in het kasteel, is het niet duidelijk uit wiens geest die spoken komen. De ‘why’ dus. Net zomin als wat waan is en wat echt.

Briljant boek dit dus, vol suspense en sfeer. En nu wilde ik zeggen: een verfilming is niet nodig (als een boekverfilming al ooit nodig is), want kasteel en omgeving rijzen voor uw oog op. Maar nu blijkt in 2018 een film uit te komen en ben ik toch wel erg benieuwd!

Vlak na WHALC las ik ‘Grime’, een boek dat er qua sfeer absoluut aan kan tippen. Wytske Versteeg legt minder invulling van de psychologie bij de lezer dan Jackson deed. Dat hoort bij onze tijd en ‘Grime’ is daarnaast ook een boek met een grotere opzet, erin wordt aan het innerlijk leven van meerdere personages geraakt, terwijl WHALC een beperktere ruimte omhelst. In ‘Grime’ ontmoet de wat halfslachtige Nino als eerstejaars student aan een exclusieve kunstacademie Suyin. Suyin is grillig, moeilijk en als u een glas halfvol-type bent zou u haar ‘vol passie’ noemen. Ook heeft ze obsessies – wanen - waar ze anderen mee aansteekt, zoals Grime. Deze gezichtloze figuur wordt het onderwerp van een film die Nino, Suyin, hun huisgenoot Sophie en Michael maken. Michael is een plotseling weer opgedoken jeugdvriend van Nino – zijn enige eigenlijk – en zijn tegenovergestelde: daadkrachtig, gedreven, duidelijk. Maar als lezer vraag je je ook af waar bij Michael charisma eindigt en manipulatie begint. Net als dat Nino’s wat klagerige slachtofferperspectief op ‘de gebeurtenissen in het bos’ de nodige vragen oproept. Waar ligt zijn verantwoordelijkheid?

Die vragen komen meer en meer op de voorgrond door tijdsprongen in het boek. En ondertussen wordt duidelijk waarom dit boek ‘Grime’ heet, want hij (of het) is de katalysator van hun gedrag en daarmee deze vragen. Suyin vertoont steeds grilliger gedrag en de band tussen de vrienden is ook gespannen. Grime is op steeds meer plekken onzichtbaar aanwezig en kruipt terwijl ze aan de film werken hun levens binnen. En op een gegeven moment zat hij ook bij mij op de bank en stond in de onverlichte gang. Bijzonder knap, dit angstige gespitst-zijn op vreemde geluiden krijg ik meestal enkel bij films... Hoewel het boek een páár storende clichés bevat, is het vooral erg goed en gelaagd. En ik hoop dat Wytske Versteeg eens met een verhalenbundel komt.

Zowel ‘Grime’als WHALC roepen een sfeer op die maar weinig geslaagd voorkomt in de literatuur en die lang ook uit was. Namelijk gothic. Terwijl mysterie, onrust, die psychische jeuk zo intrigerend zijn. En – volledig in de traditie van dit genre – vooral gaan over het mysterie van de menselijke geest. Gekte, zo u wilt.  Dus mocht u nou denken: jakkes, horror of gothic, daar houd ik helemaal niet van, geen zorgen! Beide boeken zijn vooral goede, sterk sfeervolle en psychologisch interessante, literaire  verhalen. Mét een spannende laag.

(Marieke de Groot)

 

facebook Pantheon

 

 

 
info@pantheonboekhandel.nl
__________________________



Hier kunt u zoeken, bestellen of zien of we een boek op voorraad hebben. Een boek dat niet op voorraad is, kunt u gewoon bestellen en thuis laten bezorgen of reserveren en in de winkel ophalen. Voor 18 uur bestelde boeken zijn er doorgaans de volgende dag.

Bzoek de boek zoekengine