Connie Palmen: De zonde van de vrouw; €3,50

Afbeeldingsresultaat voor palmen zonde van de vrouwConnie Palmen schreef dit jaar het Boekenweekessay. Palmen staat erom bekend dat ze feiten uit het of haar leven gebruikt als mal voor haar fictie. Zo gaat haar laatste, prachtige en zeer succesvolle roman Jij zegt het over de dichters Sylvia Plath en Ted Hughes en I.M. over haar liefde voor en rouw over haar geliefde Ischa Meijer. In het Boekenweekessay gebruikt ze deze mal van feiten uiteraard weer – het is immers een essay -, maar ze geeft er een andere twist aan. In De zonde van de vrouw beschrijft Palmen vier vrouwen die fíctie gebruiken als mal voor hun leven, namelijk Marilyn Monroe, Marguerite Duras, Patricia Highsmith en Jane Bowles. Alle vier gaven ze zichzelf een andere naam dan die op hun geboortecertificaat en in hun leven namen een rol aan. Die van begeerlijke en meegaande vrouw, van schrijver zonder moraal, van onbevreesde angsthaas en de zich normaal schrijvende buitenstaander. Of, in de woorden van Palmen in de ‘Handleiding voor het lezen van De zonde van de vrouw’: ‘Ze proberen te leven met de last van de originaliteit door een imago te creëren waarmee ze een onverdraaglijk deel van hun oorsprong willen wegmaken. (…) Het is een eigen creatie, sui generis, uit henzelf voortgekomen, een manier om opnieuw geboren te worden.’

In de handleiding schept Palmen de context waarbinnen we haar beschrijvingen van deze vrouwen moeten lezen. In die context is een belangrijke rol weggelegd voor de ontbrekende vader. Zijn afwezigheid staat symbool voor de vrijheid voor zichzelf te kiezen, maar ook voor het vervallen van de bescherming. De vader is hier zowel een biologische vader, als de Heilige Vader. Monroe, Duras, Highsmith en Bowles leefden niet volgens zijn regels en stelden zichzelf daardoor automatisch bloot aan de hardste oordelaar van allemaal: zichzelf. 

Heeft dit essay de inleiding van Palmen nodig? Ja, ik denk het wel. Door de geschapen context worden de tragische levens van deze vrouwen iets krachtigs. In plaats van verslavingen, zelfmoord en verloren liefdes, lezen we wat de uitgesproken keuzes van deze talentvolle vrouwen daadwerkelijk waren: aanklachten tegen de normaliteit, zogenaamde natuurlijke rollen van de vrouw, tegen opgelegde vrouwelijkheid, erfzonde, volgzaamheid, tegen niet-erotisch gedragen korsetten en lijnbanden, tegen ‘het brave meisje’, baarplicht en heiligheid. Palmens handleiding helpt ons zien dat deze vrouwen stierven aan hun verzet en dat ze ongelukkig waren, maar ook dat ze hoogstwaarschijnlijk gelukkiger waren dan wanneer ze zich wel geschikt hadden naar de regeltjes en moraal. Zoals Palmen vraagt: ‘Is het omdat ze de vrijheid van de zelfbeschikking zoeken, ook de vrijheid [hadden] om zichzelf te gronde te richten?’ Het volledige essay raakte bij mij een snaar, door de taal en combinatie van deze vier vrouwen en Palmens felheid in haar beschrijvingen van het conflict van de vrije vrouw en de relatie vrouwelijkheid en religie.

Natuurlijk verliepen de vier levens die Connie Palmen in De zonde van de vrouw schets niet op dezelfde manier, ondanks de opvallende overeenkomsten. Marilyn Monroe was filmster, een vrouw die haar vroegrijpe schoonheid succesvol inzette om zichzelf een persoonlijkheid te geven, haar grootste acteerprestatie was zijzelf. Palmen schrijft de volgende zin over deze strategie van Monroe, die mij met diepe treurnis vervulde:  ‘Als er in je leven geen liefde te halen valt, dan stel je je tevreden met aandacht.’ Die tevredenheid was niet voldoende, en ze maakte op zesendertigjarige leeftijd een einde aan haar leven.

De overige drie vrouwen in De zonde van de vrouw zijn schrijvers, de een bekender dan de ander. Zij zetten de fictie van hun bestaan letterlijk om in fictie: ze verloren zich in hun personages en het leven bleef daardoor achter. Allen onderzochten ze het concept identiteit in hun werk, probeerden schijn en illusie tegen elkaar af te zetten en raakten uiteindelijk de grip op hun ware, niet-papieren leven kwijt. Bijvoorbeeld over Marguerite Duras: ‘Ze weet als geen ander dat een compromisloze manier van schrijven een voortdurend overwinnen van de schaamte moet zijn, wil ze met een onverzettelijke hardnekkigheid taboes schenden, in opstand komen tegen dogma’s, conservatisme, bewaarzucht, tegen een vastgekoekte moraal.’

De schaamte uit het hierboven aangehaalde citaat sijpelt net als schuld door dit hele boekje. Palmen weet in slechts tweeënzestig – kleine – pagina’s zeer goed duidelijk te maken waarom deze vrouwen volgens dit stramien leefden, wat de rol van de vader en Vader hierin was en toont zonder ook maar een moment een belerende vinger op te heffen waarom vrij leven als vrouw nog steeds zo lastig, belangrijk en geweldig is. Ondertussen leert ze ons ook nog veel over de levens van vier belangrijke vrouwen uit onze eeuw. Nogmaals: in slechts tweeënzestig pagina’s. En daar staan ook nog eens heel erg mooie zinnen in. Ik word er een beetje week van in mijn buik. Zodra de Boekenweek begint, sta ik achter de kassa, klaar voor een gesprek, een lofzang, een boomsessie over dit boekje. En klaar om u Het drama van de afhankelijkheid, Palmens nieuwe bundeling essays, sommige oud en sommige nieuw, aan te smeren. Bestellen

(Marieke de Groot)

 

facebook Pantheon

 

 

 
info@pantheonboekhandel.nl
__________________________



Hier kunt u zoeken, bestellen of zien of we een boek op voorraad hebben. Een boek dat niet op voorraad is, kunt u gewoon bestellen en thuis laten bezorgen of reserveren en in de winkel ophalen. Voor 18 uur bestelde boeken zijn er doorgaans de volgende dag.

Bzoek de boek zoekengine