Steinz, P./Hulsman, B.: Zwanenzangen; € 20,-

Soms hoor je een lied dat je tot stilstand dwingt om het helemaal af te luisteren. Het overvalt je in een winkel, buiten vanaf een bouwsteiger, of, zoals mij overkwam, voor het naar bed gaan toen ik nog even langs alle tv kanalen zapte en terecht kwam in de laatste minuten van een BBC serie over popmuziek, aflevering Reggae. Bob Marley, zittend op een kruk, begeleidde zichzelf op akoestische gitaar en zong met bijna gebroken stem: “All I ever had is songs of freedom/Won’t you help me sing these songs of freedom/’Cause all I ever had redemption songs/Redemption songs.”

De afgelopen weken is er zoals gebruikelijk een ware hausse van boeken over het Boekenweekthema uitgekomen. Over muziek dus. Een van de leukste hiervan is, wat mij betreft, “Zwanenzangen” van Pieter Steinz en Bernard Hulsman (verschenen bij uitgeverij Verloren). Pieter Steinz die er overigens (met Wim Brands) zonder veel rumoer in geslaagd is een goed literatuurprogramma op tv gestalte te geven. Hij en Bernard Hulsman zijn gefascineerd door laatste liederen. “Wie een studie maakt van zwanenzangen in de popmuziek, kan drie soorten onderscheiden. Er zijn de liedjes van artiesten die hun dood zagen aankomen, zoals de zieke Freddie Mercury en Bob Marley. Er zijn de toevallige laatste opnamen van zangers als John Lennon en Buddy Holly, die door bruut geweld of domme pech van het ene moment op het andere moment ten hemel voeren. En er zijn de Famous Last Songs van de zogeheten rock ‘n’ roll suicides, sterren als Janis Joplin en Kurt Cobain, die rechtstreeks afstevenden op een zelfverkozen dood,” schrijft Steinz. De memorabelste liedjes blijken gemaakt te worden door hen die hun dood (door ziekte of zelfdestructie) voorvoelden. Orly (Jacques Brel), Love will tear us apart (Ian Curtis), Riders on the storm (Jim Morrison): alle hebben ze een bijna hypnotiserende sfeer, alsof de zanger ons iets vertelt wat wij liever niet willen weten, maar waar we wel door gefascineerd worden. (Sitting on) The dock of a bay van Otis Redding is ook prachtig, maar heeft niet dat verontrustende. Geen wonder, want Otis zong dit in totale onwetendheid van het vliegtuigongeluk dat hem twee dagen erna zou overkomen.

Zwanenzangenbevat allerlei wetenswaardigheden, die meestal de onontkoombaarheid van de dood van de artiest in kwestie aangeven, of een aspect ondersteunen dat al uitgebreid in diens teksten naar voren kwam. Zo zingt Robert Johnson in zijn laatste lied: “You may bury my body/down by the highway side/so my evil spirit can catch a Greyhound bus and ride.” Niet lang daarna kreeg hij een met strychnine aangelengd glas whiskey aangeboden door de echtgenoot van een van zijn vriendinnen. Het aardige is nu, dat niemand precies weet waar zijn graf is. Volgens blueskenner Robert Palmer ligt hij op een baptistenkerkhof in Morgan City, een oude ex zegt zeker te weten dat hij rust in een kapel in Quito, en een andere blueshistoricus sprak met de 86-jarige weduwe van de grafdelver die Johnson gewoon had begraven op het kerkhof van de plantage waar hij was gestorven. Drie graven: dan kan zijn evil spirit wel een Greyhound bus gebruiken.

Bob Marley wist dat hij ging sterven en bezong in Redemption song het verlangen naar verlossing op een manier die een gevoel van troost en verzoening oproept. Hij had kanker, net als Jacques Brel, die ook wist dat hij zijn laatste lied opnam. Maar Orly brengt geen troost. Dat het Brel’s laatste lied is, wist ik niet; ik dacht altijd dat het gedragen Les Marquises dat was. Met de uitleg van Pieter Steinz in mijn achterhoofd begrijp ik het lied nu heel anders. Brel beschrijft hoe hij op het vliegveld Orly een man en een vrouw afscheid ziet nemen. En niet voor even, zo merkt Steinz op, maar voor altijd. De vrouw ziet verlamd van verdriet hoe de man van haar wegloopt en wordt opgeslokt door de trap. Dit afscheid is niet een beetje sterven, dit ís het heengaan. Brel's zwanenzang laat je, net als de dood, verslagen en met lege handen achter.  Bestellen

(Leo Kenter)

 

facebook Pantheon

 

 

 
info@pantheonboekhandel.nl
__________________________



Hier kunt u zoeken, bestellen of zien of we een boek op voorraad hebben. Een boek dat niet op voorraad is, kunt u gewoon bestellen en thuis laten bezorgen of reserveren en in de winkel ophalen. Voor 18 uur bestelde boeken zijn er doorgaans de volgende dag.

Bzoek de boek zoekengine